Samenvattend tonen de resultaten aan dat de verplichte foto bij wondzorg in de praktijk regelmatig tot weerstand leidt en verpleegkundigen in een moeilijke positie plaatst. De cijfers maken duidelijk dat het probleem niet marginaal is en dat extra communicatie wel helpt, maar onvoldoende is om alle bezorgdheden weg te nemen. Zonder bijkomende verduidelijking, ondersteuning en beleidsmatige afstemming dreigt deze verplichting het vertrouwen tussen patiënt en verpleegkundige onder druk te zetten en de zorgverlening onnodig te bemoeilijken.

In dit artikel beschrijven we de belangrijkste resultaten, bespreken we de belangrijkste besluiten en geven we de vervolgstappen weer.

1       Aantal vastgestelde weigeringen

Van de 233 respondenten uit de algemene enquête gaven 63 verpleegkundigen aan al eens meegemaakt te hebben dat een patiënt weigerde om een foto te laten nemen bij wondzorg.

In de VBZV-poll gaven 27 respondenten aan ooit met een dergelijke weigering geconfronteerd te zijn geweest.

Samengeteld betekent dit dat 90 respondenten aangaven dat zij ooit te maken kregen met een weigering van een patiënt om een foto te laten nemen bij wondzorg.

2       Methodologische kanttekening

Voor de verdere analyse werden de gegevens uit beide databanken samengevoegd. Hierbij was geen ontdubbeling mogelijk, waardoor deze analyse mogelijks vertekeningen bevat. De resultaten dienen dan ook met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden.

3       Frequentie van weigeringen

Wat de frequentie van deze weigeringen betreft, geven de respondenten het volgende aan:

• In 65 gevallen gebeurt dit af en toe.
• Bij 14 respondenten betrof het een eenmalige weigering
• Bij 11 respondenten komt dit regelmatig voor

4       Redenen voor weigering door patiënten

De meest voorkomende redenen die patiënten aangeven voor het weigeren van een foto bij wondzorg zijn:

• Schaamte
• (Gevoel van) inbreuk op de privacy
• De intieme aard van de wonde (bijvoorbeeld gelaat of geslachtsdelen)
• Onzekerheid over wat er met de foto gebeurt
• Wantrouwen
• Angst om herkend te worden
• Angst voor misbruik van foto’s
• Onwil bij mannelijke verpleegkundigen om foto’s te nemen bij vrouwelijke patiënten

5       Pogingen tot overtuiging door verpleegkundigen

In totaal hebben 62 respondenten geprobeerd om de patiënt alsnog te overtuigen om een foto te laten nemen.

5.1     Werkwijze bij het overtuigen

De volgende strategieën werden daarbij toegepast:

• Uitleggen dat de kosten voor de patiënt zijn indien geen foto genomen mag worden
• Informeren over het nut van de foto (nodig voor uitbetaling, opvolging van wondevolutie, en wie de foto te zien krijgt)
• Betrekken van andere zorgverleners, zoals de huisarts
• Meegeven van RIZIV-documentatie
• Toelichten van het beroepsgeheim

Na het geven van extra uitleg slaagden 32 respondenten erin om de patiënt alsnog te overtuigen om een foto te laten nemen.

6       Begrip van patiënten voor de gevolgen van weigering

De respondenten werd gevraagd in welke mate patiënten begrip tonen voor de gevolgen van een weigering, zoals geen facturatie, bemoeilijkte opvolging, risico op minder kwaliteitsvolle zorg en mogelijke gevolgen voor terugbetaling.

De antwoorden waren als volgt:

• 32 respondenten vinden dat hun patiënten gedeeltelijk begrip tonen
• 15 respondenten geven aan dat hun patiënten volledig begrip hebben
• 29 respondenten stellen dat hun patiënten helemaal geen begrip hebben
• 13 respondenten weten het niet

7       Nood aan duidelijke communicatie

Op de vraag of er nood is aan duidelijkere communicatie over het nemen van verplichte foto’s bij wondzorg, zowel naar patiënten als naar verpleegkundigen toe, antwoordden:

• 61 respondenten bevestigend
• 29 respondenten ontkennend

8       Suggesties voor betere communicatie

Volgens de respondenten kan duidelijkere communicatie op verschillende manieren worden gerealiseerd:

• Verspreiding van informatie via ziekenfondsen, ziekenhuizen en huisartsen
• Een duidelijk document dat aan de patiënt kan worden meegegeven
• Meer media-aandacht voor het thema
• Afschaffing van de verplichte foto
• Het toelaten van weigering door patiënten
• Extra aandacht via bijscholingen

9       Besluit

Uit de samengevoegde resultaten van de algemene enquête en de VBZV-poll blijkt dat het weigeren van een verplichte foto bij wondzorg geen uitzonderlijk fenomeen is. In totaal gaf 25,6% van de respondenten (90 van de 352) aan dat zij al minstens één keer geconfronteerd werden met een patiënt die weigerde om een foto te laten nemen bij wondzorg.

Wat de frequentie van weigeringen betreft, gebeurt dit meestal sporadisch. 72% ervaart dit af een toe. Dit toont aan dat hoewel weigeringen niet dagelijks voorkomen, ze wel een structureel aandachtspunt vormen in de verpleegkundige praktijk.

De belangrijkste redenen waarom patiënten weigeren om een foto bij wondzorg te laten nemen, liggen vooral op het vlak van privacy, persoonlijke integriteit en onzekerheid. Patiënten geven aan zich te schamen, zich ongemakkelijk te voelen door de intieme aard van de wonde (bijvoorbeeld gelaat of geslachtsdelen) en bezorgd te zijn over wat er met de foto gebeurt. Daarnaast spelen wantrouwen, angst om herkend te worden, mogelijke misbruik van foto’s en persoonlijke voorkeuren (bijvoorbeeld weigering bij mannelijke verpleegkundigen) een rol. Deze redenen benadrukken dat patiënten de verplichte foto vaak ervaren als een inbreuk op hun persoonlijke levenssfeer.

Van de 90 respondenten die ooit te maken kregen met een weigering, probeerde ongeveer 69% (62 personen) de patiënt alsnog te overtuigen om een foto te laten nemen. De meest gebruikte strategieën waren uitleg geven over het financiële belang voor de patiënt, informeren over het nut van de foto voor de wondevolutie en terugbetaling, betrekken van andere zorgverleners zoals de huisarts, meegeven van RIZIV-documentatie en toelichten van het beroepsgeheim. Deze aanpak was deels succesvol: ongeveer 52% van de pogingen (32 respondenten) leidde ertoe dat de patiënt uiteindelijk instemde met het nemen van de foto.

Van de 90 respondenten die ooit te maken kregen met een weigering, geeft ongeveer 36% aan dat patiënten gedeeltelijk begrip tonen voor de gevolgen van een weigering, terwijl 17% vindt dat patiënten volledig begrip hebben. Daartegenover staat dat 32% van de respondenten aangeeft dat patiënten helemaal geen begrip hebben voor de mogelijke gevolgen, zoals het niet kunnen factureren van zorg, bemoeilijkte opvolging of een risico op minder kwaliteitsvolle zorg. Ongeveer 15% van de respondenten weet het niet. Deze resultaten tonen aan dat een aanzienlijk deel van de patiënten de praktische en financiële gevolgen van een weigering onvoldoende inziet.

Van de 90 respondenten die ooit te maken kregen met een weigering, gaf ongeveer 68% (61 personen) aan dat er duidelijkere communicatie nodig is over het nemen van verplichte foto’s bij wondzorg, zowel naar patiënten als naar verpleegkundigen. 32% (29 personen) vindt dit niet nodig. Dit wijst op een duidelijke behoefte aan betere informatievoorziening en uniforme richtlijnen.

10 Aanbevelingen

Op basis van de bevraging blijkt dat er een duidelijke behoefte is aan betere en duidelijkere communicatie over het nemen van verplichte foto’s bij wondzorg, zowel naar patiënten als naar verpleegkundigen toe. Om deze communicatie te verbeteren, kunnen verschillende maatregelen worden overwogen: